ZOMI LE THUCIIN
Thumasa:
ZCLS Annual Magazine
2018-19 adingin “A ciinhuai Zomite’ ngeina pawlkhat” cih thulu tawh article
gelh ding hong kipia hi a, hih thulu tawh ka lunggelgel ciangin “A ciinhuai lo
Zomite’ thuciin” cih dan thulu hong suakzaw mawk hi. Banghang hiam cih leh a ciinhuai
thute pen thu hoih lam vive hi a, i zuih zawh loh le i zuih nop loh hanga a zui
lo i hi lel a, i theih teng zui zo-in, zui nuam leng ahi pah ding ahi hi.
Gentehna-in Mo kileidan, puzu kikholhdan, Nu le pa thu mang ding, uzawte zahtak
ding, nopna dahna ah ki-uapdan cihte a kipan thudang a ciinhuai tampi om lai a,
gelh ni ci leng tam lua ding hi. Tua manin “Zomi le Thuciin” cih thulu guanin
kong gelh ding hi.
Minam dangte :
Minam dangte in
zong thuciin a hau mahmah phial zongin tampi theihpih lo ihih manin ei Zomite in
thuciin a hau penpen dingin ki-ummawh hi hang. Mikangte'n zong nei-in um veve
ing. Banghang hiam cih leh kum bangzah pha na hiam cih khawng, na khasum bangzah
hiam cih khawng dotna deih lo uh hi. Zeksakna khat na nei hi ngel ding uh hi.
Kawlte'n zong thuciin honkhat mah na nei uh a, khualzin ciangin nai bangzah teh
tung ding cih dotna deih lo uh hi. I theih nop leh hih lai le tua lai nai
bangzah sung kipai hiam ci-in dong leng pai tanvei sung ding hong gena tua tawh
i tun hun ding ei mah in ngaihsun tawm mai hi hang.
Kawlte in inn a lam
ciangun kahlei koi lam ngasak ding cih khawng, sualpek dawhna ah kahlei
ngaktohna tawh koici khet ding cih khawng, siatna mun ah mandat a lam uh
ciangin tuipuan khau pen vengte dai khuam khawng ah khih phei lo ding cih
khawnga kipan Kawlte'n zong zeksakna thuciin hau mahmah uh hi.
Ei Zomite:
Ei Zomite'n zong
thuciin hau mahmah hi hang. Nopna thu ah tawm en pak leng:
1.
Mopi ciangin monu pen a pasalte inn hong lut cilna sangkil pen veilam khe tawh
kan loin taklam khe tawh kan ding ci sese. Tuhun ciangin kua mah in sangkil nei
nawn lo ihih manin a zekna koi ah om ta hiam.
2.
Mo tai khat in phaitam kongvang pan a tai leh hong suun thei kici ahih manin
kisamkik nuam nawn lo hi. Tuhun ciangin kong lam, phaitam lam cih bang zong a
nei nawn lo inn tampi om ta hi. Inn dawl 4/5na a omte’ phaitamte kua hi ta ding
cih kithei lo hi.
3.
Zi i neih ciangin i sunghte inn pen ei' phaitamte hisak lo ding. Sunghte
nelphen kici ahih manin kamsia ding kici. Ahang pen nidang khanglui lai-in
dailen buk kinei tuam lo-a, i inn phaitam kiu lamah ek-awng kici-in deino khat
kibawl hi. Tua pan dai i len ciangin sunghte inn neh phei ta ahih manin taw
phen, nel phen tawh kibang a kicihna uh ahi hi. Tuhun ciangin tua bang inn om
nawn lo hi.
Siatna
ah tawm en pak leng:
1.
Misi luang pen naupangte kansak tepawl. Kansak keileng koici thei?
2.
Langkhetzu ci pongin tanute in sum dongdong in i theihtheih leh a zu neksim
nading peuh uh na hi hi. Tuhun ciangin hankuang bawl om a, sum tawh kilei
ziauziau ta ahih manin ei langkhet kul nawn lo hi. Pawlkhatte Pawlpi in leisak
hi. Tua manin langkhet zu ci-in sum i don leh hankuang leina-a zatpah ding ahi
hi. Nidangin lang khente dawn ding zu kilup ahi hi.
3.
Sasin, Salung tawisak cihte-a kipan a tuamtuam omlai hi. Na veilama pen Sahnupi
(Dawi nupi) na pia in la, na taklama pen na pi na pu na pia in ci-in kivaikhak
uh hi.
4.
Siluang ni kopcing lo bekin kivui ding cih sese khawng. Ni 3, 5, 7 cih
dante…... ko Tuimang khuate bang in nidangin lawki Dawibia khua ka hih hangun
misi ni kopcing, ka tang het kei uh a, a lem nini-in ka kivui mai uh hi. Tua
hangin siatna piang cih tudong ka za ngei kei uh hi. I lungsim thu hilel hi ka
ci hi. Sih nung thu ah milim bia Kawlte kizawhdan pen ei thu-um mite adingin
kilawmzaw si e, ka cih hun om zel hi. Ei thu-um mite i sih khit le i kivui
kikal pen itna sang penpen i neih hun hi a, puan tampipi kikengsak, Khamkhi,
Kham zungbuhte kikengsak nuam lai in, Dol hankuang a hoih penpente leitawi
liangin i lei hi. Kham (gold) tawh kibawl hankuang om leh zong kidem nuam lai
ding hi hang. Misi pen ii zat ci-in a Lai Siangtho bu nangawn tawh vuikhawm
nuam liang hi hang. Kawl milim biate in misi in bangmah thei nawn kei ci uh a,
hankuang zong a tawmman theithei lempakin laipak tawh zemziau lel uh hi. Rev.
Job Thawngno in, ka sih ciangin laikuang tawh hong vui un a cih pen ama
cihnopna ah lai a uk luat man a, a gen ahih hangin i upna tawh hoh kituakpen ka
sa a, ahih hangin a hun hong tun ciangin a nungta laite ama' kizawh zahin i kizo
diam cih lungngaihhuai kik hi. Hih thute zong thuciin nam khat mah tawh
kimematin ka um hi.
Inn
le Lo vai ah:
1.
Inn i lam ciangin nung lamah khinphei pen inn nungtolh kici-in kizeksak mahmah
hi. Tua ban ah inn khang lamah sotsukna zong kizeksak mahmah a, inn ngatna inn
mai lam le inn nung lam kihei zong kizeksak mahmah hi. Innmun sia cih khat
kineisak lai a, ciktui phulna mun, laho kung pona mun, lei kawhawm omna munte
dawi tenna, pheisam tenna ci-in Innmun sia-in kiciamteh hi.
2.
Lo ngansuan cih khat ki-omsak a, inn khat in mualdung khat a tawlam le a khung
lamah lo mun khat tuak nei leh lo ngansuan kici-in kizeksak mahmah hi.
3.
Khanglui i pu i pate in i pau khempeuh Dawi in hong za a, i gamtatna khempeuh Dawi
in hong mu hi cih upna nei uh hi. Dawite pen gilo mahmah uh a, hehsak le'ng
hong manin i sa hong ne hi, cih upna nei uh hi. Tua manin Dawi a biak uh pen a
it man uh hi loin, a kihtak man uh ahi hi. Ka neu lai-in lokuanna ah ka pa thu
ka dot khat pen, “Pa aw banghangin ciktui gei-ah zun kitha thei lo hiam,
banghangin ciktui ah satpiang kizang thei lo hiam” cih ka dot leh ka pa in hong
dawng lo bek hi loin launa le dipkuatna lim tawh hong en gawpin a lang lam hong
ngatsan hi. Ke'n zong a zia tel pah ka hih manin dong nawn lo hi'ng. Inn ka tun
uh ciangin hong dawng kik a, cik gei-ah zun tha le cin Dawite' inn zun a pek hi
ding, satpiang zang lecin Dawite' tuinek siang lo ding, heh ding, hong man ding,
i sa hong ne ding hi hong ci hi. Tua leh ke'n zong, banghangin lo pan hong dawng
lo na hia ka cih leh Dawite'n za leh heh ding hong ci hi. Tua teh ke'n tu'n e,
Inndawite in hong zak hang heh lo ding maw ka cih leuleu leh hong dawng nawn loin
hong mitsin gawp hi.
Tua ciangin lokuanna
lampi (gamsung) ah tua inndawite thu hong gen leuleu a, ke'n zong tua leh hih
lai ah Gam Dawite'n hong za dia ka cih leh lau mahmah kawmin hong en gawp
leuleu a, ka khawl mai hi. Ka gen nopna ah Dawi biak lai-in i omna khempeuh ah
Dawi om kawikawi a, tua Dawite gilo lai uh ahih manin launa tam, zeksakna tama
suahtakna om lo hi. Tua lo vasa ham khatpeuh, cikpi ham khatpeuh, zulei lam kan
khatpeuh zong siatna kai ding zahin zeksa mawk hi hang. Aw ….Thuciin Thuciin
Thuciin …tam lai lua peuhmah ei. Gen khin zo kei ni.
Khristian
nuntakna ah:
Ei Zomite thuciin tampi
takte in hong hencip a, hong suaktasak zo lo hi. Tulai Khristian nuntakna ah
hih thuciinte lutpih lai, tonpih lailai mah ding ihi hiam. Late 124:7
(Thangsiahte’ thangzak panin vasa a suahtak bangin eite i suakta hi. Thangkhau
kibottat a, eite i suakta khinta hi). Tua ahih manin i omna khempeuh i paina
khempeuh ah Pasian in hong tonpih a, tua i Pasian migi mahmah lai ahih manin
Dawimangpa' thangzak, thangkhau khempeuh kibottat khin ta ahih leh banghangin
huihlak a uk Dawi lau-in suakta loin kihencipcip lai ding mah ihi hiam.
II Peter 2:20 sungah,
"I Topa le Honpa Jesuh Khrih theihna hangin leitung siatna sung panin suakta
khin napi in, leitung siatna ah a awkkikte pen a masa pianzia sangin a nunung
pianzia uh siahuaizaw hi," ci hi.
Hih thuciin i cihte pen
i lungsim thu hi lel hi ka ci hi. Khangluite in “I kampau pen Dawi suak hi,” ci uh hi. Tuhun ciangin
thuhoih i pau a, Pasian i phat nak leh bang lauhuaina om nawn hiam. Ka neu
lai-in ka lo ciktui uh ah ciah ding ciangin kisil nuam ka hih manin satpiang ka
pua sim a, nu le pate ciah khit mual a khup khit ciangin satpiang tawh ka kisil
a, ka ci a na tuan kei hi. Ni khat, ka satpiang puak ka nu in mukha ahih manin
lobuk ah thu hong sitsit a, a tawpna ah ka genkha hi. Ka satpiang hong matsak
hi. Tua ni a zan ciang ka nu a cina-in si dektak a, a zing ciang ka pa in ka nu
lo Dawi a thoih leh dam pah hi. Ka nu lau ahih manin satpiang zang lo nu Dawi
in peta kei a zang pa ka ci na lo hi. I lungsim zui-in Dawi in nasem takpi hi
ka ci hi.
Ka naupa a inntuan ding
ciangin khua sungah mite’ zeksak Innmun sia pen ama'n deih hi. Ke'n ka naupa
kiang ah Innmun sia a, a kiciapteh manin tua mun a awng hi, a thu na thei hiam ka
cih leh thei mah ing hong ci hi. Nang hong awi lo maw ci-in hong dong a, ken hi
bangin ka dawng hi. Kei ten nading hi leh ka teng ngam hi. Banghang hiam cih
leh thuciinte’ vangliatna sangin Pasian vanglianzaw hi. Kei ka lau kei hi. Ahih
hangin kei ten nading mun hi loin nang ten nading mun ahih manin kei' kizawh
bangin na kizawh leh bek kong awi hi. Kizo kei lecin natna, sihna khat tuak
leng mite in hong paulap ding a, tua hun ciang na kisikkha ding hi, ka cih leh
amah in natna le sihna pen naupang ulian cih khen lo a, Pasian' vaihawmna ahih
manin deih lohpen ka tuak zongin munsia ka ngawh kei ding a, Pasian laitanna hi
ka ci ding hi, hong cih ciangin ka tengsak hi.
Tuhun ciangin Kha thu ah
i hat hun hizaw napi cinate in Kawl phungyi peuh, bumleh thei peuh, aisan thei
peuh i zuan mawk hi. Tua bumleh thei ing a cite kiangah i pai zen taakin ‘bum hi’
hong ci kei mawk leh ama'n bang sem ding hiam. Tua ahih manin Bum hi a cih loh
phamawh hi. Hong cih kei leh a hai hi ding hi. Ke'n bum le ai om kei ka ci kei
hi. Banghang hiam cih leh Lai Siangtho sungah zong om hi. Ahih hangin tua bum
le aite in kei hong zo lo ding hi cih ka upna ahi hi. Dawi vangliatna sangin
Pasian vangliatna lianzaw pek hi cih ka um hi. Tua ahih manin a tunga Lai
Siangtho' gen bangin Khristian i suah cil lai sangin tuhun, Kha thu ah hatzaw i
kisak hunin, Dawi upna thu, Bum le ai upna thu le thuciin' hencipna lamah i
nungtolhzaw hi. Lai Siangtho kammalin gen hile'ng, a masa i pianzia sangin a
nunung i pianzia siahuaizaw ka sa mai hi.
Thukhupna:
Upna tawh kisai
khami hihna pen pyikhau tawh lah kiteh thei lo, a gihna tawh lah kiteh thei lo,
pawlkhatte in thunget hatte, thusuak neite, a lamlam zote, Gupna thu a gengente,
Khristian gamtat hoih a neite……..etc, cih bangin tehna kinei ciat hi. Hih manpen
cih a gennuam ka hi kei hi. Hih thute ah tua cizaw in kicih tawm theih nam zong
ahi kei hi. Tua mah bangin Thuciin zong um kei in, ahih keileh umzaw in kicih
theihnam hi tuan lo a, ei mimal' lungsim kizawhna tungah Pasian in na hong sem
ding hi, cih kei sandan ahi hi. Kei dinmun pen, leitung ah vangliatna nam tampi
om a, tuate khempeuh sangin ka biak Pasian' vangliatna lianpen ahih manin
Thuciinte khempeuh zong Pasian vangliatna in zozo hi. Dawi biate in i pau
khempeuh Dawi in za, i gamtatna khempeuh Dawi in mu a cih bangun kei Pasian ta,
Pasian tawh kikhawl ka hih manin ka pau khempeuh Pasian in za a, ka gamtatna
khempeuh Pasian in hong mu hi cih ka up manin Thuciinte in hong buaisak zo lo
hi.
No comments:
Post a Comment