Thursday, February 21, 2019


Lai Siangtho Sanzia

 

Tu hun i Zogam sungah Lai Siangtho bu a kibang mah zang napi hang in bang hangin upna le sanzia tuamtuam piang ahi tam, ci-in mi tampi in ngaihsun ngei dingin ka ummawh hi. Tu laitaka i buaipih mahmah Lai Siangtho kammalte pen upna lam le pilna lama a picing khin gamte, upna zaizaw le muhna zaizaw a nei khin gamte adingin buaipih taak ahih loh ding ban ah nuihzakhuai zaw phial dingin ka ummawh hi. Ei Zomi pen a tamzaw in up theih ding le san theih ding thu nam nih hong om ciangin namkhat manzaw i sak nakleh a khat pen a khial kiuhkeuh ding (Hell khuksung tunna pah lian ding)a a sang pahpah minam ihi citciat hi. Khat manzaw i sak hangin a khat pen zong a khial tuan lo thu tampi mah om thei hi cih i phawk den ding kisam hi. Tua ahih manin Lai Siangtho i sim ciangin i buaipih dan le i sanzia kibat lohna thu tampi lakah nam thum i kikum ding hi.

 

1. A kammal lian le a cihnopna

Lai Siangtho i sim ciangin, a kammal bang liana san ding thu tampi a om mah bangin, a kammal bang lian sangin a cihnopna i kan ding thu tampitak mah na om hi. Gentehna-in; “mithat ke'n, na gu ke'n, nulepa mawhna bawl ke'n, thungen niloh in, piakhia in, etc…..” cihte pawl pen a kammal bang liana zuih ding hi pah hi. Ahi zongin “phim bil vangah kalaoh khum ding (Mat 19:24)” pen piang thei ngei lo ding hi. “Na neihsa teng mizawngte hawmsak in (Mat 19:21)” cih zong, huhna tawmkhat i piak leh cih loh neihsa teng khempeuh a hawmsak mi om zo nai lo hi.

 

Ka tuahkhak ngei thu khat hong gen lai leng; “Thu um lote tawh hakkol pua khawm ke'n (II Kor 6:14)” cih le II Peter 2:13 sunga kamsang manlote tawh ankuang umkhopna thute a kammal bang liana a sang pawlpi om na khua khat ah kumcin pawi simin ka paikha ngei hi. Amau’ upna tawh a kibang lo pawlpite tawh hakkol puakhawm lo ding, ankuang umkhawm lo ding cih bangin sang ahih manun, zinin hong sang zo lo uh hi. Amau’ inn ah a pian theih hangin khualzin leh uh mi' inn ah a piang thei nawn tam, cih ngaihsut kul zel hi.

 

Gentehna dang khatin gen leng, Pu Kam Hau Upadi sungah zawlthu ahih leh lawi giat kiliausak hi. A kammal lianin sang leng nam nih hi thei hi. (a) Lawi giat liau zo peuh leh mawhna a ut bangbangin bawl thei hi. (b) Numeite'n lawi tampi a khawi nop leh thalawh thei hi. Ahi zongin a cihnopna ah, mite in lawi giat a liau ding kihta uh henla, kuamah in mawhna bawl kei hen, cih deihna hi zaw hi.

 

Nidang lai-in lawi giat man zah mah kiliausak takpi ahih manin hih mawhna nam kibawl ngam lo takpi pah hi. Tu hunin tu hun lawi manin kituat loin, nidang lai lawi man zahin kiliausak ahih manin mite’n liausum kihta loin mawhna bawl ngam tampi om ta hi. Hih thu zong a cihnopna taktak ahi a hun zui summan zui-in kiliausak takpi hi leh hih mawhna nam zong a veng tuam dingin lamethuai hi. Tua ahih manin Lai Siangtho kammal bang cih sangin, a cihnopna tawh kalsuan leeng, i buaina tampite hong veng tuam tham ding hi.

 

2. A kammal kibang lote

Lai Siangtho i sim ciangin kammal kilehbulh i sak pawl khat a om mah bangin kammal kilehbulh lo napi'n kibang lo i sak kammal zong om thei hi. Tuate in i buaipih thute hi thei a, a cihnopna kantel leng buaitaak lo hi. Gentehna thu nih i gen ding hi.

 

(a) Biakpiakna zia

Biakpiakna tawh kisai-in Habakuk in “Topa a biakinn siangtho sungah om hi. Leitung mi khempeuh ama' mai-ah dai dide-in om ta hen (2:20)” ci a, David kumpipa in “khuang le lamna tawh Topa phat un (Late 150) na ci kawikawi hi. Hih pen lungsim pumpi lawpa gamtatna tawh biakna nam (emotion) kici thei a, a tomin “gamlumna” cih kammal i zang pak ding hi. Hih thu tegel a kilehbulh tawh a kibatna thu i kantel tak ciangin Habakuk in kamsang a sep lai-in a mite pe migilo mingongtatte ahih manin Pasian zahtakna tawh gam dai dide un cih pen in mipite adingin manphazaw, thubunzaw hi.

 

David leuleu pen a naupang lai huna Goliath a zawhna le kumpi a sep sungin galdo mun mahmah le Pasian huhna tawh gal zo den ahih manin ama’ adingin gamdaih dide sangin gamlumna tawh Topa phatna in manphazaw zel hi. Tua ahih manin amau hun le a mipite omzia tungtawn hi a, a khialzaw om lo hi.

 

Tua ahih leh Tuiphumte in koi man sazaw aileh cih dotna om thei hi. Tuiphumte'n a nihin man kisa tuak a, ahi zongin gamdaihna a zang kitamzaw hi. Gamlumna pen America khanglam gam tuiphumte zat hizaw deuh a, a tamzawin mivom (Negro)te'n zang phadiak hi cih America gam paite i dot teh hong gen uh hi.

 

Gamdaihna pen America saklam gam tuiphumte zat hizaw deuh a, mikang namte'n zang phadiak hi. Khanglam gamte pen sila (sal) neih ding lungtang a neite hi uh a, tu dongin a lungsim tawng uh ah tua lungtang bei nai lo uh hi. Saklam gamte in sila lungtang nei loin (Khrih sungah pumkhat) (We are one in Christ) cih lungtang puak nei uh hi. Amau gamsung gal a pian lai-in hih sila lungtang zong thukhat kihel a, saklam gamte'n gal zozaw uh hi.

 

Gamlumna tawh biakna pen Pasian a um taktak (a piangthak khin taktak) vive kikhopna hi leh bel siatna om lo napi'n a um taktak nai lo i tanote, i nungak tangvalte adingin nuihzakhuai khat hong suak hi. Tua ahih manin Pasian zahtakna, pawlpi sia/upate, gamsung makai uliante, Nu le Pa, le U le nau zahtaknate a banbanin hong kiam a, a tawpna ah khangno kisiatna gam kisuak thei hi. Tu laitakin zong Tedim gam sungah khangnote’n kisiat theihna ahi ‘zatui’ a tuamtuamte a kipan numei kizuak ciang dong a zang kitam ahih manin Tedim khuapi-a biakna maikaite le leitung lam makaite lungkhamin kipuahphat nading a hanciam laitak uh hi cih thu i thei ciat hi. Hih pen i biakpiaknazia pan kipan hi lo ding hi kici ngam tuan lo hi. Tu laitaka kisia nungak tangvalte pen tuma kum 10 lai-a naupangnote ahi uh hi. Tua hun laitakin i tanote hong etteh theih ding ei nu le pa, le ute in Pasian i zahtakzia a koici lamin makaih i hiam? cih lungngai kik dih ni. Tua ahih leh tu laitaka naupangnote pen tu ban kum 10 teh i nungak tangval dingte hong hi zel ahih manin tuate adingin hun i lap lai hi. Natna a pian khit teh kibawl sangin a piang ma-a kidal thupizaw i sa ciat hi.

 

(b) Thuiphumna zia

Tuiphumna tawh kisai-in “Pa, Ta, Kha Siangtho" min tawh tuiphumna le Jesuh min tawh tuiphumna ci-in a kilehbulh tawh a kibat loh hang a kammal kibang lo ahih manin i buaipih thei hi. Tuiphum pawlpite in hih tuiphumna a nam nihin a cihnopna kibang hi ci-in i sang hi. Bang hang hiam cih leh Jesuh pen Pasian taktaka i san man ahi hi. Jesuh pen Pasian ahih mah bangin mihing banga a pau khial ngei lo ding a gensa khel kawikawi lo ding Kha Siangtho hong sawl ciangin zong ama gen tawh a kibang loin sawl ngei lo ding hi cih i sanzia ahi hi.

 

Tua ahih manin hih tuiphumna tegel a kammal zat a kibat loh hangin a cihnopna kibang hi. A kibang tegel lakah Jesuh kammal teekteek a zangzaw ihi bek hi. Tu hunin mi tawmno khatte in Jesuh hong hilhzia pen Hellkhuk sung tun nading ciang dongin a khialsak ngam hong om a, tua bang mite tawh Jesuh pen Pasian-a i sanzia a kikim nai lo ahi hi.

 

Tua ahih manin Lai Siangtho i sim ciangin i phawk den ding thu ah a ki-atna koi mun hi a, kua minamte teng a bang ngeina nei uh a, bang upna thupi ngaihsut uh a, bang kammal kizang leh telnop sa uh hiam? cih teng tawh a ki-at ahi hi. Gentehna-in Matthai 19:24 sunga, “phimbil vangah kalaoh khum ding” cih kammal pen tua hun laitakin Cope topa in Zomite’n kalaoh a gol lam i theih nailohna thei ahih manin Pu Dam Khup sam a, ganhing lakah bang gol sa pen na hiam? cih a dot ciangin Sai golpen hi na ci ahih manin, Cope topa hong teisakna sungah “Sai” na kizang hi. Ahi zongin tu hunin kalaoh golna thei ta ihih manin i Lai Siangtho bu thak sungah “Kalaoh”-in hong kitei ta hi. A zenzenin tanglai pekin Lai Siangtho a nei hi leeng, “Sial” na kizang dingin ka um hi. Bang hang hiam cih leh Zomite’n “Sial” lian i sa pen a, laphuakte'n zong “Sial bang lianpen ee” “Lawi banga thang" cih ciangin i telpah hi. Tua ahih manin a kammal a thupi masa hi lo a, a cihnopna i theih ding kisam hi.

 

3. A kammal kibangte

Lai Siangtho bu khat hi napi Pawlpi tuamtuam i om hi. Tua mah bangin kammal khat bek tung nangawn ah sanzia a tuamtuam hong om leuleu hi. Gentehna-in Jesuh in Peter kiangah Vantung kongkhak tawhtang nang kong pia hi (Mat 16:19) a cih zong i sanzia a tuamtuam hi thei lai hi.

 

Tuiphumte' sandan ah Jesuh in a sih kuana Peter kiang a vaikhakna kammal hi a, amah lian in Lungdamna Thu (Gupna thu) gen thei nawn lo ding ahih manin ama tanga a gen dingin Peter a vaikhakna ahi hi. Nang genna tawh mite lungsim kongkhak kihongin a san theih leh vantung ah kisang dinga, a san nop keileh vantung ah zong kisang lo ding hi, ci-a a sang pawlpi hi. Vantung pan a kongkhak gei-ah dinga sep ding hi loin leitung mite' vantung lut theih nading lungsim kongkhak gei-a sep ding ahi hi. Hih thu ah sanzia man le manlo a gennuam ka hi kei-a sanzia a kibat lohna a gen nuam zaw ka hi hi.

 

Gentehna-in vasa nam khat' ham pen khua khat le khua khat' zakzia a tuamtuam ahi hi. Pawlkhat in “Pasual pa kawh” (m r m d) pen pawlkhat in “ka khutme uih” ci zaw e, cih lungsim tawh ngai leh  “ka khutme uih" ci pah lel hi. Tua mah bangin “Thangkhual khelbawk” Ciin Niang melhoih “Sialkong khak O Sa khua sa khua” …. ci-in i zakzia kibang lo hi. A vasa ham lah aw khat bek hi lel hi. Tua mah bangin Lai Siangtho zong i sim ciangin “hi bang ci zaw e” cih ngaihsutna sa tawh i sim leh lametna bang mahin i tel pah hi. Tua ahih manin Lai Siangtho i sim ma-in deihkaihna sa nei loin Pasian deihna banga i teltheih nadingin thungen masa-a i sim ding kisam hi.

 

A tunga thu thum teng phawk gige-a i sim ding i kideihsak pipen ahi hi. Tanglai tuucingte in galhiam nih bek nei uh a, molhtum le ciangkhut (Late 23) ahi hi. Tu hunin sakhuih khanghuih hong nungin vei le tak zuih ding mel theihloh laitak i molhtum dingin ‘thungetna’ hisakin, i ciangkhut dingin Lai Siangtho hisak ni. Lai Siangtho ei' deih bangin kai kawikawi kei ni.

 

Note: Hih article pen Insein Lai Siangtho sang ka kah lai August 18, 1991 Lai Siangtho Nipi ni-a, Mingaladon Zomi Tuiphum Biakinn ah ka sermon hi a, article suahin Tahan Awging ah 1991 kum a ka puak ahi hi.

 


No comments:

Post a Comment

KUMPI   NASEP LE PASIAN NASEP Thumasa : Zomi Christian Fellowship, Norway Tin Jubilee Magazine a dingin hih thulu tawh article hong ...